Plastik Kalıp Çeşitleri Nelerdir? Üretim Yöntemine Göre Detaylı Rehber

Plastik Kalıp Ne Demektir?

Plastik kalıp, eriyik veya ısıtılmış plastik malzemenin belirli bir geometriye dönüşmesini sağlayan üretim aracıdır. Ancak “kalıp” dediğimiz şey, kullanılan prosese göre bambaşka bir yapı alır. Örneğin bir enjeksiyon kalıbı; yolluk, soğutma, itici sistem gibi alt bileşenlere sahip karmaşık bir takım iken, bir termoform kalıbı çoğu zaman yüzey formunu veren daha basit bir kalıp yüzeyi olarak çalışır.

Bu yüzden doğru soru şudur:“Hangi üretim yöntemi için hangi kalıp tipi uygundur?”

Plastik Kalıplar Nasıl Sınıflandırılır?

Plastik kalıp çeşitleri genellikle 3 ana bakış açısıyla sınıflandırılır:

1. Üretim yöntemine göre (enjeksiyon, şişirme, termoform vb.)

2. Kalıp yapısına göre (2 plaka, 3 plaka, unscrewing vb.)

3. Üretim hedeflerine göre (prototip, seri üretim, çok gözlü, family vb.)

SEO açısından “tablolarla net ayrım” hem kullanıcıya hem arama motoruna yardımcı olur; özellikle soru-cevap niyetinde tablolar öne çıkabilir. İdeal Plastik

Üretim Yöntemine Göre Plastik Kalıp Çeşitleri

Aşağıdaki tablo, en sık kullanılan plastik kalıp türlerini “hangi prosesle” çalıştığına göre özetler:

Kalıp türü	Kullanıldığı üretim yöntemi	Tipik ürün örnekleri	Ne zaman tercih edilir?
Enjeksiyon kalıbı	Plastik enjeksiyon	Kapaklar, klipsler, muhafazalar, teknik parçalar	Hassas ölçü, yüksek adet, tekrarlanabilir kalite
Şişirme kalıbı (Blow)	Şişirme (ekstrüzyon/enjeksiyon şişirme)	Şişe, bidon, içi boş kaplar	İçi boş ve hafif parçalar, seri üretim
Termoform kalıbı	Termoform/vakum form	Tepsi, ambalaj, kaplama parçalar	İnce levhadan hızlı şekillendirme
Ekstrüzyon kalıbı (kalıp ağzı/die)	Ekstrüzyon	Profil, boru, fitil, şerit	Sürekli üretim, uzun metrajlı ürün
Rotasyon kalıbı	Rotasyon (rotomolding)	Depo, büyük hacimli içi boş parçalar	Büyük parça, düşük iç gerilim, kalın duvar
Kompresyon/transfer kalıbı	Termoset veya bazı elastomer prosesleri	Elektrik izolasyon parçaları, bazı contalar	Termoset malzemeler, belirli uygulamalar

Bu yazının geri kalanında, en çok aranan ve sanayide en yaygın olan grubu—enjeksiyon kalıplarını—daha detaylı açacağız. İdeal Plastik’in hizmet sayfalarında da odak “plastik enjeksiyon kalıpları ve kalıp üretimi” şeklinde konumlanıyor.

Enjeksiyon Kalıbı Çeşitleri

1) Yolluk Sistemine Göre: Soğuk Yolluk ve Sıcak Yolluk

Soğuk yolluk kalıplar, eriyiğin parçaya gittiği kanalların da soğuyup katılaştığı sistemlerdir. Genellikle ilk yatırım maliyeti daha düşüktür; ancak yolluk fireleri ve ek operasyonlar söz konusu olabilir.

Sıcak yolluk kalıplar ise yolluk bölgesini kontrollü ısıtarak akışın sıcak kalmasını sağlar. Malzeme firesini azaltma ve çevrim süresini iyileştirme potansiyeli vardır; fakat sistem karmaşıklığı ve ilk yatırım bedeli artabilir.

Kriter	Soğuk yolluk	Sıcak yolluk
İlk yatırım	Daha düşük	Daha yüksek
Fire (yolluk)	Daha fazla olabilir	Daha az olabilir
Süreç yönetimi	Daha basit	Daha teknik/ayarlı
Uygun senaryo	Düşük-orta adet, esnek üretim	Yüksek adet, düşük fire hedefi

2) Plaka Yapısına Göre: 2 Plaka, 3 Plaka

2 plaka kalıp, en temel enjeksiyon kalıp yapısıdır. Parça ayırma hattı tek düzlemdedir; yolluk ve parça genellikle aynı tarafta ayrılır. Birçok standart parça için yeterli ve ekonomiktir.

3 plaka kalıp, özellikle kapı (gate) konumlandırmasının hassas olduğu durumlarda devreye girer. Üçüncü plaka sayesinde yolluk/parça ayrımı farklı bir düzlemde yapılabilir. Bu, bazı parçalarda iz yönetimi ve besleme noktasını optimize etmeyi kolaylaştırır.

3) Kavite Düzenine Göre: Tek Göz, Çok Göz, Family Kalıp

Bu sınıflandırma, “tek çevrimde kaç parça üretmek istediğiniz” sorusunun kalıp karşılığıdır.

Kalıp tipi	Ne üretir?	Artısı	Dikkat edilmesi gereken
Tek göz (single cavity)	1 çevrim = 1 parça	Daha düşük kalıp maliyeti, hızlı devreye alma	Yüksek adette birim maliyet artabilir
Çok göz (multi-cavity)	1 çevrim = aynı parçadan çok adet	Yüksek kapasite, birim maliyet düşebilir	Akış dengeleme, soğutma eşitliği kritik
Family kalıp	1 çevrim = farklı parçalar	Montaj setleri için verimli olabilir	Parçalar arası dolum/soğuma dengesini yönetmek zorlaşabilir

4) Özel Mekanizmalı Enjeksiyon Kalıpları

Bazı parçalar “standart aç-kapa-it” mantığıyla çıkmaz. İşte bu noktada özel mekanizmalı kalıplar devreye girer:

• Insert (metal parçalı) kalıp: Parça içine metal insert yerleştirilir, plastik bunun etrafına şekillenir.

• Unscrewing (vida sökme) kalıp: Dişli/vida geometrileri için parça kalıptan kontrollü şekilde “çevrilerek” çıkarılır.

• Slider/Lifter (yan hareket) kalıp: Yan alt kesitler ve kilitlemeler için kayar mekanizmalar kullanılır.

Hangi Plastik Kalıp Türü Size Uygun? (Kısa Seçim Mantığı)

Kalıp seçimini tek cümleyle özetlersek: Kalıp, parçanın değil üretim hedefinin aracıdır.

Karar vermeyi hızlandıran temel sorular:

• Parça içi boş mu, dolu mu? (şişirme vs enjeksiyon ayrımı)

• Hedef adet ve çevrim beklentisi nedir? (kavite sayısı, sıcak/soğuk yolluk)

• Tolerans ve yüzey beklentisi ne kadar kritik? (kalıp hassasiyeti, işçilik)

• Malzeme tipi nedir? (akış, çekme, sıcaklık gereksinimleri)

Sık Yapılan Hatalar

1) “En ucuz kalıp” hedefiyle başlamak: Kısa vadede cazip görünür; ancak bakım, duruş ve fire maliyetleri toplam maliyeti büyütebilir.

2) Gereksiz dar tolerans istemek: Her yüzey “hassas” olmak zorunda değildir; kritik bölgeler seçilmelidir.

3) Yolluk/kapı yerini sonradan düşünmek: Estetik ve fonksiyon etkileri kalıbın çekirdeğine işler; sonradan düzeltmesi pahalı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Plastik kalıp çeşitleri nelerdir?

En yaygınları enjeksiyon kalıplarıdır; bunun yanında şişirme, termoform, ekstrüzyon ve rotasyon kalıpları da plastik üretimde sık kullanılır.

Enjeksiyon kalıbında sıcak yolluk mu soğuk yolluk mu daha iyi?

“Daha iyi” yerine “daha uygun” demek doğru olur. Yüksek adet ve düşük fire hedefinde sıcak yolluk avantajlı olabilir; düşük-orta adetlerde soğuk yolluk daha ekonomik başlayabilir.

Family kalıp ne demek?

Family kalıp, tek çevrimde birden fazla farklı parçayı aynı kalıpta üretmeye yarayan kalıp tipidir. Set/komponent üretiminde tercih edilebilir.

2 plaka kalıp ile 3 plaka kalıp farkı nedir?

2 plaka daha temel ve ekonomiktir; 3 plaka ise özellikle kapı/yolluk ayrımı ve besleme noktası yönetiminde esneklik sağlar.

Kalıp seçimini etkileyen en önemli kriter nedir?

Parça geometrisi kadar hedef üretim adedi, tolerans/yüzey beklentisi ve malzeme seçimi belirleyicidir; bu bilgiler netleşmeden doğru kalıp tipi seçmek zordur. İdeal Plastik+1

Sonuç

“Plastik kalıp çeşitleri” konusu, aslında üretim yöntemleri ve üretim hedefleri üzerinden okunması gereken bir konudur. Enjeksiyon kalıpları; yolluk sistemi, plaka yapısı, kavite düzeni ve mekanizmalarla onlarca farklı senaryoya uyarlanabilir. Şişirme, termoform ve ekstrüzyon gibi yöntemler ise bambaşka kalıp mantıklarıyla çalışır.

Doğru kalıp tipi seçildiğinde; çevrim süresi, fire oranı, yüzey kalitesi ve üretim sürekliliği aynı anda iyileşir—bu da toplam maliyete doğrudan yansır.

Call to Action

📩 sinangokce@idealplastik.com.tr📞 +90 212 612 68 40 / 41📍 İstanbul – Türkiye

Parçanıza uygun kalıp türünü netleştirmek için (adet, malzeme, tolerans hedefleriyle) kısa bir ön değerlendirme talep edebilirsiniz.